Spis treści
Czym jest wspólność majątkowa małżeńska?
Ogłoszenie upadłości przez jednego z małżonków
Co wchodzi do masy upadłości?
Co z majątkiem małżonka niebędącego upadłym?
Czy warto wcześniej ustanowić rozdzielność majątkową?
Co z darowiznami i przepisaniem majątku?
Jakie prawa ma małżonek upadłego?
Czy współmałżonek odpowiada za długi upadłego?
Przykładowe scenariusze z życia
Jak zabezpieczyć wspólny majątek małżonków?
Podsumowanie
Wstęp
Upadłość konsumencka często budzi wiele pytań, zwłaszcza gdy dotyczy osób pozostających w związku małżeńskim. Jednym z najczęstszych dylematów prawnych jest: co dzieje się ze wspólnym majątkiem małżonków, gdy jedno z nich ogłasza upadłość konsumencką? Czy wspólny majątek małżonków zostanie zlikwidowany? Czy małżonek upadłego może stracić swoje dobra?
W tym artykule odpowiadam na te pytania, wyjaśniam podstawy prawne oraz przedstawiam praktyczne konsekwencje i strategie ochrony interesów obu stron.
Czym jest wspólność majątkowa małżeńska?
W Polsce domyślnym ustrojem majątkowym małżeńskim jest ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje jeden wspólny majątek małżonków, do którego wchodzą:
- wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej,
- dochody z majątku wspólnego i osobistego małżonków,
- środki zgromadzone na rachunkach emerytalnych (w określonym zakresie).
Poza wspólnością pozostaje majątek osobisty każdego z małżonków, np.:
- przedmioty nabyte przed – przedmioty nabyte przed \u015lubem,
- spadki i darowizny (chyba że inaczej postanowiono),
- odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu,
- prawa autorskie.
Ogłoszenie upadłości przez jednego z małżonków
Zgodnie z przepisami Prawo upadłościowe (art. 124 ust. 1), ogłoszenie upadłości przez jednego z małżonków powoduje z mocy prawa rozdzielność majątkową. Oznacza to, że od momentu ogłoszenia upadłości przestaje obowiązywać wspólność majątkowa, a każdy z małżonków dysponuje samodzielnie swoim majątkiem osobistym i ewentualnym nowym majątkiem.
Należy jednak podkreślić, że rozwiązanie wspólności nie działa wstecznie. Oznacza to, że wszystko, co należało do wspólnego majątku w chwili ogłoszenia upadłości, wchodzi do masy upadłości.
Co wchodzi do masy upadłości?
Masa upadłości to ogół aktywów, które są przeznaczone na spłatę wierzycieli. W jej skład wchodzą:
- majątek osobisty upadłego,
- udział upadłego w majątku wspólnym małżeńskim,
- wynagrodzenie za pracę (poza częścią wolną od zajęcia),
- dochody z działalności gospodarczej lub najmu.
W praktyce oznacza to, że syndyk ma prawo sprzedać wspólny majątek, np. mieszkanie, samochód, sprzęt RTV, jeśli należały do majątku wspólnego.
Co z majątkiem małżonka niebędącego upadłym?
Jeśli małżonek upadłego nie ogłasza upadłości, jego majątek osobisty nie wchodzi do masy upadłości. Jednak często problemem jest to, że trudno jednoznacznie rozgraniczyć, co należy do kogo.
Jeśli np. samochód został kupiony w czasie trwania wspólności za pieniądze z wynagrodzenia, traktuje się go jako wspólny. Syndyk ma prawo do jego sprzedaży, a małżonek może ewentualnie ubiegać się o część kwoty ze sprzedaży.
Czy warto wcześniej ustanowić rozdzielność majątkową?
Tak. Małżonkowie mogą zawrzeć intercyzę (umowę majątkową małżeńską), która wprowadzi rozdzielność majątkową. Wtedy każdy z nich dysponuje wyłącznie swoim majątkiem.
Warto jednak pamiętać, że sąd i syndyk mogą zakwestionować intercyzę, jeśli zostanie zawarta tuż przed ogłoszeniem upadłości i będzie miała na celu ochronę majątku przed wierzycielami. Dlatego intercyza powinna być zawarta odpowiednio wcześniej.
Co z darowiznami i przepisaniem majątku?
Wielu dłużników przed ogłoszeniem upadłości próbuje „uratować” majątek, przepisując go na małżonka lub dzieci. Prawo przewiduje jednak instrumenty chroniące wierzycieli, np.:
- skargę pauliańską (z Kodeksu cywilnego) – pozwala uchylić czynności dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli,
- uznanie czynności za bezskuteczne wobec masy upadłości (Prawo upadłościowe, art. 127 i nast.).
Oznacza to, że nawet jeśli np. mieszkanie zostanie przepisane na małżonka rok przed upadłością, syndyk może dochodzić jego odzyskania.
Jakie prawa ma małżonek upadłego?
Małżonek upadłego może:
- zgłosić swoje roszczenia do masy upadłości (np. udział w sprzedanym majątku wspólnym),
- uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym,
- dochodzić swoich praw w drodze powództwa cywilnego, jeśli uzna działania syndyka za nieuprawnione,
- domagać się podziału majątku wspólnego (już po zakończeniu postępowania).
W praktyce jednak jego możliwości są ograniczone – nadrzędnym celem postępowania jest zaspokojenie wierzycieli.
Czy współmałżonek odpowiada za długi upadłego?
Nie automatycznie. Odpowiedzialność za długi zależy od kilku czynników:
- czy długi powstały w czasie trwania wspólności,
- czy małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania,
- czy zobowiązanie zostało zaciągnięte dla dobra rodziny.
Jeśli dług jest wspólny lub został zaakceptowany przez oboje małżonków, wierzyciele mogą dochodzić jego spłaty również od małżonka niebędącego upadłym.
Przykładowe scenariusze z życia
- Małżonek ogłasza upadłość, a właścicielem mieszkania są oboje: Syndyk sprzedaje mieszkanie. Małżonek otrzymuje połowę kwoty, druga połowa trafia do masy upadłości.
- Małżonek ogłasza upadłość, a samochód był kupiony na niego, ale za wspólne pieniądze: Syndyk traktuje pojazd jako wspólny majątek, sprzedaje go, a małżonek może domagać się swojej części.
- Intercyza zawarta kilka miesięcy przed upadłością: Może zostać uznana za bezskuteczną, jeśli będzie uznana za działanie na szkodę wierzycieli.
Jak zabezpieczyć wspólny majątek małżonków?
- rozważyć zawarcie intercyzy wcześniej,
- prowadzić dokumentację zakupów i finansów (np. kto finansował zakup nieruchomości),
- unikać fikcyjnych darowizn i przepisów,
- w razie wątpliwości skonsultować się z prawnikiem od prawa upadłościowego.
Podsumowanie
Upadłość konsumencka jednego z małżonków ma poważny wpływ na wspólny majątek. Automatycznie prowadzi do rozdzielności majątkowej i może skutkować utratą części wspólnego dorobku. Warto zawczasu podjąć odpowiednie kroki prawne i organizacyjne, by zminimalizować ryzyko i zabezpieczyć interesy obu stron.
Potrzebujesz pomocy w sprawach związanych z upadłością i ochroną majątku rodziny? Skontaktuj się z naszą kancelarią. Specjalizujemy się w prawie upadłościowym i pomożemy Ci uniknąć kosztownych błędów.
